على محمدى

69

شرح اصول استنباط ( فارسى )

كه يكى صلوة خداوند است كه به معناى مغفرت و رحمت است و ديگرى صلوة ملائكه است كه به معناى استغفار و طلب مغفرت است و لا ريب كه ايندو متفاوتند . جواب ما : اصوليين از اين دو آيه جوابهائى داده‌اند كه از جمله صاحب معالم سه جواب داده و ما به تبع مصنف به يك جواب قناعت مىكنيم : در آيه اول كلمه سجود در يك معناى عام و كلى استعمال شده و دو معناى مذكور مصاديق آن هستند و آن معناى كلى غايت خضوع و خشوع و تذلل و تسليم در برابر حق است ولى در ساير موجودات بنوعى و در انسان به نوع ديگرى تجلّى مىكند و در آيه دوّم هم كلمهء صلوة به معناى اعتنا به اظهار شرف نبى ( ص ) است كه صلوة خدا و فرشتگان هر دو در همين معنا استعمال شده است . قوله : و على كل حال : پس از بيان استدلال بر مدعا و ردّ توهم مىفرمايند : اصولا تعمّق در اطراف اين مسئله كه چنين استعمالى در كتاب و سنت وارد شده يا خير قليل الجدوى است بدان جهت كه بر فرض آيات ديگر و روايات ديگر بر معانى متعدد حمل شود و در اكثر از معناى واحد استعمال شده باشد ولى در خصوص آيات و اخبار احكام شرعيه كه مورد بحث اصولى و فقيه است هيچ‌كجا لفظى بر اكثر از معناى واحد حمل نشده و لذا چنين بحثى مفيد فائده نخواهد بود . قوله : و امّا استعمال : در اوائل همين بحث اشاره شد كه بحث ما كلى است و اختصاص به معانى حقيقيه ندارد حال مصنف در اين قسمت مىفرمايند : استعمال لفظ در معناى حقيقى و مجازى هم مثل استعمال لفظ مشترك در چند معناى حقيقى است كه عندنا جايز نيست چون هرچه به استعمالات اهل لسان و شرع مراجعه كرديم اثرى از آن نيافتيم . قوله : و امّا ما : از آنجا كه سخن از استعمال لفظ در اكثر از معنا است و در